آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)

49

مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)

ميلادى ( مطابق با 1274 هجرى قمرى ) در فصل چهارم كتاب تحت عنوان تصوف و فلسفه براساس رسالهء آقا على به معرفى فلاسفه ايران پرداخته ، اطلاعات ارائه شده در اين كتاب دربارهء فلاسفهء ايرانى بويژه فلاسفهء متأخر قابل توجه است و جز براساس رساله آقا على قابل دسترسى وى نبوده است . به عنوان نمونه به ديدگاه وى دربارهء آقا على اشاره مىكنيم : « آقا على طهرانى استاد مدرسه مادر شاه تهرانى ، دانشمند قابل‌ملاحظه‌اى است ، هيكل كوچك و اندام ضعيف و لاغرى دارد و رنگ صورتش مايل به سياهى است ، اما چشمانى نافذ دارد و فوق العاده باهوش است تحصيلات خود را نزد پدرش ملا عبد الله مدرس [ زنوزى ] و ملا آقا قزوينى و حاج ملا جعفر لاهيجى [ لنگرودى ] و حاج محمد ابراهيم [ نقشه فروش ] و سيد رضى [ لاريجانى ] و ميرزا محمد حسن نورى به پايان رسانيده است . راجع به عقايد فلاسفهء شهير مطالبى نوشته است . ابتدا فقه و اصول و حكمت الهى تدريس مىكرد ، ولى بعدها از تدريس اين مواد دست كشيد ، اما طلاب او را رها نكرده و به منزلش مىروند و از محضرش استفاده مىكنند ، و خلاصه آن‌كه از اين گوشه‌گيرى از شهرتش كاسته نشده است . اكنون مشغول نوشتن كتابى است در تاريخ فلسفه ، يعنى از ملاصدرا شروع كرده و به زمان حاضر مىرساند « 1 » . او بعد از شهرستانى اولين كسى است كه به نوشتن تاريخ مشروح فلسفه اقدام كرده است . « 2 » » بنا به نقل بعضى اساتيد « 3 » ، كنت دو گوبينو از آقا على مدرس براى تدريس فلسفه در دانشگاه سوربن فرانسه دعوت مىكند . ظاهرا آقا على پس از مدتى دعوت را مىپذيرد ، اما برخى از شاگردان حكيم موسس از جمله شيخ عبد النبى مجتهد مازندرانى ، استاد الاساتيد را از اين سفر منصرف مىكنند . اگر اين سفر علمى محقق مىشد ، آقا على مدرس طهرانى نخستين فيلسوف ايرانى بود كه از يك سو در يكى از مراكز معتبر غربى فلسفه اسلامى

--> ( 1 ) . اين مشخصات با رسالهء تاريخ حكماى ايران به خط آقا على موجود در پرونده گوبينو در استراسبورگ در موارد ذيل متفاوت است : اولا حجم اين رساله به اندازه يك كتاب مشروح تاريخ فلسفه نمىرسد ، ثانيا در اين رساله سر گذشت ده فيلسوف قبل از صدر المتألهين به اختصار مورد اشاره قرار گرفته است . بسيار مستبعد است كه آقا على بجز رسالهء فوق الذكر كتابى ديگر در اين زمينه تاليف كرده باشد . ( 2 ) . مذاهب و فلسفه‌هاى آسياى ميانه ، ترجمه فارسى ، صفحه 89 . ( 3 ) . دكتر مهدى حائرى يزدى به نقل از بهاء الدين نورى پسر شيخ عبد النبى مجتهد نورى مازندرانى .